นิทานสอนใจ : สุมังคละกับพระราชาพรหมทัต "ผู้ทรงธรรม"

นิทานสอนใจ : สุมังคละกับพระราชาพรหมทัต "ผู้ทรงธรรม"


พระปัจเจกพุทธเจ้า ท่านผู้ได้ตรัสรู้เององค์หนึ่ง ออกเดินทางจากภูเขานันทมูลกะ จาริกถึงนครพาราณสี (ในอินดีย) และไปอาศัยอยู่ในพระราชอุทยาน พอรุ่งเช้าได้เข้าไปบิณฑบาตในพระนคร พระเจ้ากรุงพาราณสีทอดพระเนตรเห็นแล้วทรงเลื่อมใส ทรงไหว้แล้วนิมนต์ให้ขึ้นมาบนประสาท และถวายภัตตาหาร เมื่อพระปัจเจกพุทธเจ้าฉันเสร็จแล้วทรงอนุโมทนา พระราชาทรงเลื่อมใสมากขึ้นและทรงอาราธนาให้อยู่ในพระราชอุทยานเป็นประจำ พระปัจเจกพุทธเจ้าทรงรับอาราธนา

เมื่อเสวยเสร็จแล้ว พระราชาเสด็จไปจัดที่พักกลางคืนและที่พักกลางวันถวายพระปัจเจกพุทธเจ้า ทรงมอบหมายให้คนเฝ้าอุทยาน ชื่อ สุมังคละ(สุมงคล) เป็นคนช่วยเหลือในกิจธุระของพระปัจเจกพุทธเจ้า จากนั้นพระราชาก็เสด็จกลับพระนคร

ตั้งแต่วันนั้นมา พระปัจเจกพุทธเจ้าก็มาฉันที่พระราชมณเฑียรเป็นนิตย์ พำนักอยู่ที่พระราชอุทยานเป็นประจำ ส่วนนายสุมงคลก็ปฏิบัติบำรุงพระปัจเจกพุทธเจ้าโดยเคารพเสมอมา

อยู่มาวันหนึ่ง พระปัจเจกพุทธเจ้า บอกนายสุมงคลว่า จะไปพักบ้านอื่นสัก 2-3 วัน ขอให้นายสุมงคลกราบทูลพระราชาด้วย นายสุมงคลกราบทูลพระราชาตามคำของพระปัจเจกพุทธเจ้า

พระปัจเจกพุทธเจ้าไปอยู่บ้านอื่น 2 - 3 วัน แล้วกลับมาเวลาเย็น เมื่อมืดแล้วคนเฝ้าพระราชอุทยานไม่ทราบว่าพระปัจเจกพุทธเจ้ากลับมา จึงกลับไปเรือนของตน

ฝ่ายพระปัจเจกพุทธเจ้า เก็บบาตร จีวร และเดินจงกรมสักพักหนึ่ง แล้วนั่งอยู่บนแผ่นหิน วันนั้นมีแขกมาเยี่ยมที่เรือนของนายสุมงคล ซึ่งมาด้วยกันหลายคน นายสุมงคลไม่มีกับข้าวเลี้ยงแขก จึงคิดว่า “เราน่าจะไปยิงเนื้อที่พระราชาไม่ทรงหวงห้ามในพระราชอุทยานมาทำกับข้าวเลี้ยงแขก”

เขาจึงถือธนูเข้าไปในพระราชอุทยานสอดส่ายสายตาหาเนื้อ เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้านั่งอยู่ เนื่องจากมืด จึงคิดว่าเป็นเนื้อตัวใหญ่ จึงไม่ได้เฉลียวใจว่าเป็น พระปัจเจกพุทธเจ้า เพราะเขาไม่ทราบการกลับมาของท่าน จึงเอาลูกศรพาดสายธนูแล้วยิงไป

พระปัจเจกพุทธเจ้าเปิดผ้าคลุมศีรษะร้องเรียกชื่อเขาว่า “สุมงคล”

เขาตกใจมาก กล่าวอย่างละล่ำละลักว่า “ท่านขอรับ ผมไม่ทราบว่าท่านกลับมาแล้ว กระผมเข้าใจว่าเป็นเนื้อ จึงยิงเข้าไป ขอท่านได้โปรดอภัยโทษให้กระผมด้วยเถิด”

พระปัจเจกพุทธเจ้ากล่าวว่า “ข้อนั้นช่างเถิด อาตมาให้อภัย แต่ตอนนี้ สุมงคลจะทำอย่างไรเล่ามาถอนลูกศรออกก่อนเถิด”

สุมงคลไหว้ท่านแล้ว ถอนลูกศรออก พระปัจเจกพุทธเจ้าไม่อาจทนทุกขเวทนาอันแสนสาหัสได้ จึงปรินิพพาน ณ ที่นั้น

คนเฝ้าสวนตกใจกลัว คิดว่า เมื่อพระราชาทรงทราบเรื่องคงจะไม่ให้อภัยเราเป็นแน่ จึงพาลูกเมียหนีไป วันรุ่งขึ้นข่าวแพร่สะพัดไปอย่างรวดเร็วว่า พระปัจเจกพุทธเจ้านิพพานแล้ว สุมงคลฆ่าพระปัจเจกพุทธเจ้าแล้วหนีไป

พระราชาเสด็จไปพร้อมด้วยบริวารเป็นอันมากทรงบูชาศพ 7 วัน แล้วทรงฌาปนกิจศพด้วยสักการะอันใหญ่ เก็บพระธาตุก่อพระเจดีย์บรรจุพระธาตุไว้บูชาพระเจดีย์และครองแผ่นดินโดยธรรมต่อไป พระราชาไม่ได้ตรัสอะไรเกี่ยวกับสุมงคลเลย

ฝ่ายสุมงคล เมื่อ 1 ปีผ่านไป ได้รู้น้ำใจของพระราชา จึงมาหาอำมาตย์คนหนึ่ง ขอให้หยั่งพระทัยพระราชาว่าทรงรู้สึกต่อเขาอย่างไร เมื่อไปเฝ้าพระราชา อำมาตย์จึงทูลพรรณนาคุณความดีของนายสุมงคล แต่พระราชาทรงทำเป็นไม่ได้ยินเสียง อำมาตย์จึงกลับมาบอกนายสุมงคลว่า พระราชาไม่พอพระทัย พอล่วงปีที่ 2 นายสุมงคลก็กลับมาอีก พระราชาก็นิ่งเหมือนคราวก่อน

พอล่วงปีที่ 3 นายสุมงคลได้พาลูกเมียกลับมา อำมาตย์รู้ว่า พระราชามีพระทัยอ่อนลงแล้ว จึงพานายสุมงคลไปยืนที่ประตูพระราชวัง แล้วกราบทูลพระราชาให้ทรงทราบ ทรงให้นายสุมงคลเข้าเฝ้า ทรงปฏิสันถารอย่างดี ตรัสถามว่า ทำไมถึงฆ่าพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้เป็นบุญญเขตเสียเล่า

นายสุมงคลกราบทูลให้ทรงทราบตามความเป็นจริงทุกอย่าง ทรงทราบความจริงแล้ว พระราชทานอภัยให้เป็นผู้เฝ้าพระราชอุทยานอย่างเดิม

อำมาตย์ผู้อนุเคราะห์นายสุมงคล ทูลถามว่า เหตุใดเมื่อได้สดับคุณของนายสุมงคล 2 ครั้ง จึงนิ่งเสีย พอครั้งที่ 3 จึงทรงอนุเคราะห์


พระราชาตรัสตอบว่า “2 ครั้งแรก เรายังโกรธนายสุมงคลอยู่ เราตระหนักว่า เมื่อพระราชากำลังพิโรธอยู่ ทำอะไรลงไปด้วยความผลุนผลันย่อมไม่สมควร แต่ครั้งนี้เรารู้ว่า ความโกรธของเราอ่อนลงแล้ว จึงยอมให้เขาเข้าเฝ้า”

เพื่อจะทรงแสดงราชวัตรธรรม จึงตรัสว่า

“พระราชารู้ว่า กำลังโกรธจัด ไม่พึงลงอาญาใคร ๆ (เพราะถ้าลงอาญาในเวลานั้น มักจะทรงทำเกินเหตุด้วยอำนาจแห่งความโกรธ) พึงเพิกถอนหรือระงับทุกข์โทษของผู้อื่นไว้ก่อน”

“เมื่อใดรู้ว่า ตนมีจิตใจผ่องใสแล้ว จึงใคร่ครวญความผิดที่ผู้อื่นทำไว้ พึงพิจารณาให้เห็นแจ่มแจ้งด้วยตนเองว่า นี่ส่วนที่เป็นประโยชน์หรือส่วนดีของเขา นี่คือส่วนทีเป็นโทษของเขา แล้วควรปรับผู้นั้นตามสมควร” พระราชาทรงตรัส

อนึ่ง พระราชาใด ไม่ถูกอคติ (ความลำเอียง) ครอบงำ ย่อมแนะนำผู้อื่นทั้งควรแนะนำและไม่ควรแนะนำได้ (เพราะทรงฉลาดในการแนะนำ) พระราชานั้นได้ชื่อว่า ไม่เผาผู้อื่นและไม่เผาพระองค์เอง พระราชาใดทรงลงอาญาแก่ผู้อื่นพอสมควรแก่โทษของเขา พระราชานั้น อันควรความคุ้มครองแล้วย่อมไม่เสื่อมจากสิริ

“กษัตริย์ใด ถูกอคติครอบงำ ไม่ทรงพิจารณา โดยรอบคอบแล้วทำลงไป ทรงลงอาญาโดยผลุนผลัน กษัตริย์เหล่านั้น ประกอบไปด้วยโทษ น่าติเตียนเมื่อสิ้นชีพลงแล้ว ย่อมไปทุคติ”

ส่วนพระราชาใด ทรงยินดีในทศพิธราชธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศแล้ว พระราชานั้นเป็นผู้มีพระกาย พระวาจา และพระมนัสประสริฐ ทรงดำรงมั่นอยู่ในขันติ โสรัจจะและสมาธิ ท่านย่อมเข้าถึงโลกทั้ง 2 เท่านั้น (คือเทวโลกและมนุษยโลก)

พระราชาตรัสว่า “เราเป็นพระราชาผู้เป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์และสัตว์ทั้งหลาย (ในโลกมนุษย์) ถ้าเราโกรธขึ้นมา เราก็ควรตั้งตนอยู่ในราชประเพณีอันดีงาม ลงอาญาโดยแยบคาย ด้วยความปราณี”

เมื่อพระราชาพรหมทัต ทรงแสดงคุณของการใคร่ครวญพิจารณาก่อนการกระทำและตัดสินการกระทำของผู้อื่นในเวลาที่ไม่โกรธอยู่เช่นนั้น ราชบริษัทต่างชื่นชมยินดี กล่าวสรรเสริญคุณของพระราชา เป็นอเนกประการและกล่าวว่า แม้พวกเขาเองก็ควรประพฤติอยู่ในคุณธรรมเช่นนั้นด้วยเหมือนกัน

นายสุมงคล ลุกขึ้นถวายบังคมพระราชา ประคองอัญชลีกล่าวสรรเสริญพระราชาว่า

“ข้าแต่พระองค์ ผู้ทรงเป็นใหญ่ในหมู่ชน ขอมิ่งขวัญและบุญหรือบริวารและปัญญา อย่าได้ละพระองค์ในกาลทุกเมื่อ พระองค์ผู้ไม่มักกริ้ว มีพระหฤทัยผ่องใสอยู่เป็นนิตย์ ขอพระองค์ทรงปราศจากทุกข์ ดำรงพระองค์อยู่เป็นร้อยปีเถิด ขอพระองค์จงประกอบด้วยคุณเหล่านี้ คือ โบราณราชวัตรอันมั่นคง พระราชทานโอกาสให้ทูลเตือนได้ ไม่มักกริ้ว ปกครองแผ่นดินให้ร่มเย็น จากโลกนี้ไปแล้วสู่คติภูมิสถานเถิด”

พระราชาธรรมิกราชทรงฉลาดในอุบาย ครองราชย์โดยธรรมคือ กุศลกรรมบถ 10 อันบัณฑิตกล่าวแนะนำไว้ดีแล้ว ช่วยดับความเร่าร้อนทั้งทางกายและทางใจของมหาชน เหมือนมหาเมฆหลั่งลง ยังมหาชนให้ชุ่มเย็นด้วยน้ำ

เรื่องนี้เป็นคติอันดีสำหรับผู้ใหญ่ ซึ่งต้องปกครองคนมาก ต้องไม่ลุอำนาจแก่โทสะและอคติ ไม่ด่วนลงโทษผู้น้อย ขณะกำลังโกรธ ไม่พึงตัดสินสิ่งใด ๆ ลงไป เพราะถ้าตัดสินเวลานั้น มักเกินกว่าเหตุและพลาดพลั้งจากธรรมได้

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : "นางกัจจานี" ผู้ไม่ละทิ้งธรรมของผู้ใหญ่

นิทานสอนใจ : "นางกัจจานี" ผู้ไม่ละทิ้งธรรมของผู้ใหญ่


"ข้าพเจ้ามั่นใจว่า ธรรมสูญเสียแล้ว ส่วนที่ท่านกล่าวว่า ธรรมยังมีอยู่ ยังไม่สูญนั้น ข้าพเจ้ายังสงสัย ข้าพเจ้าสังเกตเห็นว่า เดี๋ยวนี้คนบาปมีชีวิตอยู่เป็นสุข"

ข้อความนี้ ออกจากปากและออกจากใจของหญิงชราคนหนึ่ง ซึ่งนั่งหุงข้าวในป่าช้าเพื่อเตรียมอุทิศให้แก่ธรรม ซึ่งเธอเข้าใจว่าตายเสียแล้ว โดยประสบการณ์ของนางเอง

เรื่องเป็นมาอย่างไร ? เรื่องโดยย่อมีว่าอุบาสกหนุ่มคนหนึ่ง เลี้ยงมารดาอยู่ในเมืองสาวัตถี ประเทศอินเดียสมัยพุทธกาล เขาเคารพมารดาเหมือนเทพเจ้า จัดแจงน้ำล้างหน้า น้ำบ้วนปาก ไม้สีฟัน น้ำอาบ น้ำล้างเท้า น้ำมันสำหรับนวดเท้า (กันเท้าแตก) ข้าวต้ม ข้าวสวย พร้อมบริบูรณ์

มารดาก็รักเขาประดุจแก้วตา ยาใจ มีความสุข เมื่อได้มองลูก ได้อยู่กับลูก วันหนึ่งนางพูดกับลูกว่า

"ลูกรัก เจ้าทำงานเหน็ดเหนื่อยทั้งในบ้าน นอกบ้าน แม่คิดว่า น่าจะมีใครสักคนหนึ่ง มาช่วยทำงานในบ้าน บำรุงเลี้ยงแม่แทนลูก ลูกเองจะได้ทำงานนอกบ้านโดยไม่ต้องกังวล ลูกจะทำงานเพื่อความเจริญมั่นคงของตระกูลเพิ่มขึ้นได้อีกไม่น้อย"

ชายหนุ่มมองดูแม่อย่างเข้าใจ แต่แย้งว่า

"แม่ ลูกทำให้แม่ด้วยความเต็มใจ มีความสุขใจที่ได้ทำ ลูกหวังประโยชน์สุขสำหรับตน และบุญกุศลอันเกิดจากการบำรุงเลี้ยงมารดาอย่างที่พระพุทธเจ้าทรงสอน ลูกอยากทำ แม่อย่าได้กังวลเรื่องนี้เลย อนึ่งเล่า ลูกไม่ต้องการครองเรือน เมื่อแม่หาชีวิตไม่แล้วลูกจะบวช"

มารดาอ้อนวอนเรื่องนี้บ่อย ๆ แต่ไม่สำเร็จ ชายหนุ่มคงยืนยันเหมือนเดิม นางจึงทำไปโดยพลการ คือไปนำหญิงคนหนึ่งซึ่งมีตระกูลเสมอกันมาเป็นสะใภ้ ชายหนุ่มไม่ได้คัดค้าน เพราะความเกรงใจมารดา

หญิงสะใภ้ เห็นสามีเคารพนบนอบบำรุงเลี้ยงมารดาด้วยอุตสาหะอย่างยิ่ง ก็ทำเช่นนั้นบ้าง อย่างสม่ำเสมอ จนสามีรักใคร่เห็นใจ เมื่อได้ของกินที่อร่อยมา ได้เสื้อผ้าที่ดีมา ก็มอบให้ภรรยาทั้งสิ้น ด้วยหวังว่าภรรยาจะให้ของนั้น ๆ แก่มารดาเอง

นานวัน หญิงที่เป็นภรรยาเข้าใจผิดคิดว่า สามีรักตนแต่เพียงผู้เดียว ไม่ได้รักแม่เลย เขาจึงต้องการขับไล่มารดา นางจึงเริ่มวางแผนที่จะไล่แม่ผัวออกจากบ้าน

"พี่ เมื่อพี่ไม่อยู่ วันนี้แม่เขาด่าฉัน" นางฟ้องสามี

แต่อุบาสกผู้หนักแน่น เคารพมารดาและรู้จักมารดาของตนดี นิ่งเสีย ทำให้นางผิดหวังมาก

หลังจากวันนั้น นางก็ทำอุบายอื่น ๆ เพื่อใส่โทษผิดแก่แม่ผัว เช่น ให้ข้าวต้มที่ร้อนเกินไป เมื่อแม่ผัวบอกว่าร้อนเกินไป นางก็เติมน้ำเย็นลงไปเกินประมาณ จนเย็นเกินไป แม่ผัวก็บ่นว่าเย็นเกินไป แล้วนางก็โกรธว่า ไม่รู้จะทำอย่างไรให้ถูกใจ เรื่องอาบน้ำก็เช่นกัน เรื่องความเค็ม ความจืดของอาหารก็เหมือนกัน นางทำให้เอียงสุดไปข้างใดข้างหนึ่ง เพื่อหาเรื่องแม่ผัว ออกจากบ้านเที่ยวพูดให้เพื่อนบ้านฟังว่า แม่ผัวของตัวเอาใจยากแสนยาก

วันหนึ่งแม่ผัวบอกว่า "ที่เตียงของแม่มีเรือดชุกชุม" นางก็ทำทีไปรื้อเตียงเคาะเตียง แต่เป็นเตียงของนางเอง แล้วบอกว่าทำเรียบร้อยแล้ว คืนนั้นแม่ผัวผู้เป็นอุบาสิกาต้องนั่งตลอดทั้งคืน ไม่อาจนอนได้ พอนอนบนเตียงก็ถูกเรือดกัด วันรุ่งขึ้นนางบอกกับลูกสะใภ้ แต่ลูกสะใภ้เถียงว่า เมื่อวานก็ทำให้เรียบร้อยแล้ว นางก็นิ่งเสีย

แผนสุดท้าย ของลูกสะใภ้ ในวันหนึ่ง คือแกล้งบ้วนน้ำลาย สั่งน้ำมูก ให้เลอะเทอะทั่วบ้าน เมื่อสามีกลับมา ถามว่า

"ทำไม น้ำลาย น้ำมูก จึงเลอะบ้านอย่างนี้"

"ก็แม่ของพี่นะซิ ทำไว้ ห้ามอย่างไรก็ไม่เชื่อ"

ชายหนุ่ม มองอย่างสงสัย

"พี่เลือกเอาก็แล้วกัน จะให้แม่อยู่บ้านนี้หรือจะให้ฉันอยู่ ถ้าแม่อยู่ ฉันไม่อยู่ ถ้าจะให้ฉันอยู่ แม่ต้องไม่อยู่"

นิ่งอยู่ครู่หนึ่ง ชายหนุ่มจึงกล่าวว่า "เธอยังสาว ยังสวย จะไปอยู่ที่ไหน หรือหาสามีใหม่ก็คงได้ แต่แม่ของฉันแก่แล้ว จะไปไหนได้ เพราะฉะนั้น เธอนั่นแหละควรจะไป"

เมื่อได้ฟังสามีพูดจริงเช่นนั้น นางลูกสะใภ้ก็เกิดความกลัวขึ้น คิดว่าสามีรักแม่เขามาก ถ้าเราไปเราต้องเป็นหม้าย คงได้รับความทุกข์อื่น ๆ อีกหลายอย่าง

ตั้งแต่วันนั้นมา นางก็เลิกกลั่นแกล้งแม่ผัว ปฏิบัติตัวเป็นลูกสะใภ้ที่ดีอย่างเดิม ครอบครัวก็อยู่กันเป็นสุขตลอดมา

วันหนึ่ง ชายหนุ่มผู้เป็นอุบาสก ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่วัดเชตวัน พระศาสดาตรัสถามว่า ไม่ประมาทในบุญอยู่หรือ ยังบำรุงเลี้ยงมารดาอยู่หรือ เขากราบทูลว่า ยังทำอยู่ และได้เล่าเรื่องที่เกิดขึ้นให้ทรงทราบ

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า "เดี๋ยวนี้เธอไม่เชื่อคำของภรรยา แต่ในชาติหนึ่งในอดีตเธอเคยเชื่อ เคยไล่มารดาออกจากบ้าน แต่ได้อาศัยเรา จึงได้นำมารดากลับมาสู่เรือนบำรุงเลี้ยงอย่างเดิม"

ตรัสเล่าเรื่องในอดีต ตอนต้น ๆ ก็เหมือนเรื่องในปัจจุบัน แต่พอภรรยายื่นคำขาดว่าให้เลือกเอาระหว่างแม่กับนาง สามีได้เลือกภรรยา แต่ไล่มารดาของตนออกจากเรือน

หญิงชราออกจากบ้านลูกชายไปแล้ว ไปอาศัยอยู่บ้านเพื่อนแห่งหนึ่ง ทำงานรับจ้างเลี้ยงชีพด้วยความยากลำบาก ฝ่ายหญิงสะใภ้เมื่อแม่ผัวออกจากบ้านไปแล้วก็ตั้งครรภ์ นางได้พูดกับสามีและเพื่อนบ้านว่า แม่ผัวเป็นกาลกรรณี เพราะเมื่ออยู่ นางไม่ได้ตั้งครรภ์ พอแม่ผัวออกจากบ้านไป นางก็ตั้งครรภ์ ต่อมานางได้คลอดบุตรก็ได้เที่ยวพูดเช่นนั้นเหมือนกัน

ฝ่ายหญิงชราผู้น่าสงสาร ได้ทราบข่าวเช่นนั้นรู้สึกสังเวชสลดใจคิดว่า "ธรรมคงได้ตายไปจากโลกนี้เสียแล้ว ไม่เช่นนั้นหญิงผู้โหดร้ายอย่างลูกสะใภ้ของเรา จะมีบุตรและมีความสุขในการครองเรือนได้อย่างไร"

วันหนึ่ง นางได้ถืองา แป้ง ข้าวสาร ทัพพี และถาด เข้าไปในป่าช้า เอาศีรษะมนุษย์ที่ตายแล้ว 3 ศีรษะมาทำเตาไฟ ก่อไฟแล้ว ลงน้ำ สระผม บ้วนปาก สยายผม มาที่เตาไฟ เริ่มซาวข้าว เพื่อถวายมตกภัตต์ (อาหารเพื่อผู้ตาย) แก่ธรรม

ครั้งนั้น พระพุทธเจ้าของเรา เสวยพระชาติเป็นเทพ ทรงทราบว่า หญิงชรากำลังมีทุกข์ ต้องการช่วยเหลือด้วยความกรุณา จึงแปลงเพศเป็นพราหมณ์ ผู้เดินทางไกลเดินเข้าไปในป่าช้า ยืนอยู่ใกล้ ๆ ถามนางว่า

"กัจจานี ท่านสระผมนุ่งผ้าห่มผ้าขาว ยกภาชนะขึ้น สู่เตาอันทำด้วยกะโหลกศีรษะมนุษย์ ยีแป้ง ล้างงา ซาวข้าวสาร จะทำข้าวสุกคลุกงาเพื่ออะไรกัน"


"ข้าวสุกคลุกงานี้ เราไม่ทำเพื่อกินเอง แต่เพื่ออุทิศให้ธรรม ธรรม คือ ความเคารพอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ ธรรม คือ สุจริต 3 (กาย วาจา ใจ) ได้สูญหายไปจากโลกนี้เสียแล้ว"

เทพผู้แปลงกายเป็นพราหมณ์ยืนยันว่า ธรรมไม่ตาย ไม่หายสาบสูญไปไหน ธรรมยังมีอยู่ ธรรมนั้นอานุภาพหาที่เปรียบไม่ได้ ธรรมไม่เคยตายและจะไม่ตาย

นางกัจจานี ตอบว่า "ที่ว่าธรรมสูญเสียแล้วนั้น ข้าพเจ้านึกมั่นใจเอาเอง ข้อที่ท่านว่า ธรรมยังไม่สูญนั้น ข้าพเจ้ายังสงสัยอยู่ เพราะเดี๋ยวนี้คนใจบาป มีชีวิตอย่างเป็นสุขได้ ดูแต่หญิงสะใภ้ของข้าพเจ้าเถิด นางไม่มีบุตร แต่พอทุบตี ไล่ข้าพเจ้าออกจากบ้านได้ กลับมีบุตรและมีความสุขเป็นใหญ่ในตระกูล บัดนี้ข้าพเจ้าถูกทอดทิ้งไม่มีที่พึ่ง ต้องอยู่คนเดียว"

เทพกล่าวว่า "หญิงสะใภ้คนใด ทำเช่นนั้นแก่ท่าน ข้าพเจ้าจะทำให้หญิงนั้นพร้อมทั้งบุตรของนางเป็นขี้เถ้าทีเดียว"

"ท่านผู้กรุณา" นางกัจจานีกล่าว "ข้าพเจ้าไม่ประสงค์ให้ท่านไปเบียดเบียนเขาหรอก เพียงแต่ถ้าข้าพเจ้าได้มีโอกาสไปอยู่ร่วมกับลูกชาย ลูกสะใภ้และหลาน ข้าพเจ้าก็พอใจแล้ว"

พราหมณ์ (คือเทพผู้แปลงกายมา) กล่าวว่า "ถ้าท่านพอใจเช่นนั้นก็ตามใจเถิด ท่านถูกทุบตี ถูกขับไล่เช่นนี้แล้ว ก็ยังไม่ละทิ้งธรรมของผู้ใหญ่ คือเมตตากรุณา ขอให้ท่านพร้อมด้วยบุตรหลานจงอยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุขเถิด"

ด้วยอานุภาพของเทพ ดลใจให้ลูกและลูกสะใภ้ของนางกัจจานีระลึกถึงนาง เที่ยวเสาะแสวงหา ไปเจอนางที่ป่าช้า ร้องไห้คร่ำครวญขอโทษที่ประพฤติผิดต่อแม่ ให้แม่ยกโทษให้ และพาไปเลี้ยงดูอย่างดีเหมือนเดิม

พระศาสดาตรัสว่า เทพในครั้งนั้น คือพระองค์เอง ส่วนลูก ลูกสะใภ้ และแม่ในครั้งนั้น ก็คือแม่ลูกในบัดนี้ ทรงเป็นที่พึ่งของครอบครัวนี้ ทั้งในบัดนั้นและบัดนี้

ในชีวิตจริงของคนเราแม้ในปัจจุบัน ก็มีเรื่องทำนองนี้อยู่ไม่ใช่น้อย ลูกสะใภ้ก็ไม่ดี สามีเชื่อภรรยาที่ใส่ร้ายแม่ตัว เพราะไม่อยากเลี้ยง หรือริษยาแม่ที่สามีรัก อยากให้ทุ่มเทความรักมาให้ตัวคนเดียว แต่พอมีลูกขึ้นเองบ้าง ตัวรักลูกอย่างไร ก็อาจทำให้หวนระลึกถึงพ่อแม่ว่า คงรักตัวเช่นนั้นเหมือนกัน จึงเคารพพ่อแม่ซาบซึ้งในน้ำใจของพ่อแม่ อนึ่งเกรงไปว่า เมื่อตนปฏิบัติต่อพ่อแม่ไปดีเช่นนั้น ต่อไปภายหน้า ถ้าลูกของตัว ทำกับตนเช่นนั้นบ้าง จะระทมสักเพียงใด เรื่องแบบนี้มักเป็นกงเกวียนกำเกวียนอยู่ด้วย

ในชีวิตของคนเรานั้น มีบ่อยไปที่คนซึ่งเราหวังว่า จะพึ่งได้ กลับไม่ได้พึ่ง คนที่หวังว่าจะนำความชื่นชมโสมนัสมาให้ กลับนำแต่ความทุกข์โทมนัสมาให้ คนที่เราหวังมาก รักมาก ทุ่มเทให้เราแต่ความผิดหวัง ซ้ำซอก แต่ในทางกลับกัน คนที่เราไม่เคยหวังว่าจะได้พึ่ง กลับให้ที่พึ่ง เราไม่เคยหวังว่าจะได้รับความชื่นใจจากเขา เขากลับนำแต่ความชื่นใจมาให้

มีบ่อยไป ที่เราดูคนผิด แล้วเราต้องเสียใจไปนาน เราคบคนผิด บางทีทำให้เราก้าวพลาด กว่าจะก้าวกลับคืนต้องใช้เวลานานแสนนาน ตรงกับสุภาษิตภาษาอังกฤษที่ว่า A stitch in time saves mines แปลว่า สิ่งที่ส่องแสงแวววาว ไม่ใช่ทองเสมอไป (All that glitters is not gold) สิ่งที่ปรากฏให้เห็นมักหลอกลวงเราได้เสมอ (Appearances are often deceptive)

ทางที่ดีก็คือ อย่าประมาท อย่ามั่นใจอะไรนัก จิตใจของคนเราเปลี่ยนแปลงได้เสมอ แม้ใจของเราเองก็ไม่ได้ต่างไปจากใจของคนอื่น คนที่เคยรักเคารพนับถือเรามาก ๆ เขาอาจโกรธ เกลียดเรา เลิกเคารพ นับถือเราเมื่อไรก็ได้

ประวัติศาสตร์โลก และข่าวต่าง ๆ ของโลก ที่แพร่ออกมาทางวิทยุหรือโทรทัศน์ทุกวันนั้น มีไว้เพื่อความสังเวชสลดใจ เพื่อปลงนั่นเอง

เห็นคนจนแล้ว ก็หมดความอยากที่จะรวย เห็นคนแก่แล้ว ก็สูญสิ้นความภูมิใจในความเป็นหนุ่มสาวเพราะถึงอย่างไร เราก็ต้องแก่อย่างนั้นแน่นอนถ้ามีชีพยืนยาวไป

เห็นคนแย่งชิงผลประโยชน์กัน ทำลายล้างกันด้วยวิธีต่าง ๆ แล้ว ไม่อยากเข้าไปแตะต้องสังคมใด ๆ เลย

สำหรับใครที่ได้อ่านนิทานเรื่องนี้ คงรู้ดีว่า การทำอะไรลงไปย่อมได้สิ่งนั้นตอบแทน เพราะชีวิตเป็นวัฎจักร กงเกวียนกำเกวียนของชีวิตตามผลบุญและผลบาปที่ได้ก่อขึ้น และนอกจากนั้นความกตัญญูต่อผู้ให้กำเนิดเป็นเรื่องที่ลูก ๆ ทุกคนสมควรปฏิบัติเป็นอย่างยิ่ง กลับไปทดแทนพระคุณที่ท่านได้เลี้ยงดูเราให้เติบใหญ่ และแน่นอนว่าไม่มีใครดีไปกว่าพ่อแม่ของเราเป็นแน่แท้

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : 'นางทาสี' หญิงรับใช้ ผู้มี 'ปัญญาหญิง'

นิทานสอนใจ : 'นางทาสี' หญิงรับใช้ ผู้มี 'ปัญญาหญิง'


ในวันที่มีการเล่นมหรสพวันหนึ่ง ในเมืองสารัตถี ประเทศอินเดีย หญิงคนใช้คนหนึ่งของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ต้องการไปเล่นสนุกกับเพื่อนๆ ในสวน จึงขอยืมเครื่องประดับ เครื่องแต่งกายของนายหญิง คือ นางบุญลักษณเทวี (ภรรยาของอนาถบิณฑิกเศรษฐี) หญิงผู้เป็นนายก็ยอมให้ยืม เพราะเห็นเป็นคนรับใช้คนสนิท และสามารถคุ้มครองรักษาเครื่องประดับนั้นได้ ซึ่งมีราคาถึงหนึ่งแสนกหาปณะ (ชื่อมาตราเงินในสมัยโบราณ 1 กหาปณะเท่ากับ 20 มาสก หรือ 4 บาท)

นางประดับเครื่องแต่งกายอันสวยงามแล้วไปเล่นในสวนกับหมู่หญิงคนใช้ด้วยกัน โจรคนหนึ่งเกิดโลภ อยากได้เครื่องประดับของหญิงคนนั้น คิดว่าเธอจะฆ่าเธอเอาทรัพย์เสีย จึงเข้าตีสนิทเดินสนทนากันไป ซึ่งได้ให้ปลาเนื้อ และสุราแก่เธอ นางคิดว่าชายคนนี้คงให้ของแก่เธอด้วยความเสน่ห์หา จึงรับไว้ แล้วเที่ยวเล่นในสวนด้วยกัน แต่เพื่อจะทดลองให้รู้แน่ชัด ตกเย็นจึงปลุกเพื่อนๆ ผู้เล่นจนเหนื่อยแล้วหลับไปให้ลุกขึ้น แล้วตัวเองไปหาโจร เผื่อว่ามีอะไรเกิดขึ้น เพื่อนๆ จะพอช่วยได้ โดยโจรกล่าวว่า

"ที่รัก ตรงนี้ไม่ค่อยมิดชิดนัก ไปอีกหน่อยเถิด"

นางคิดว่า ตรงนี้ อันที่จริง ก็มิดชิดพอที่จะแสดงความรักใคร่เสน่หาสำหรับผู้ที่มีความรักโดยสุจริต ชายผู้นี้คงคิดจะฆ่าเราเอาเครื่องประดับเป็นแน่ แต่ก็เอาเถอะ เราจะสอนให้เขารู้ว่าผลแห่งการคิดชั่วนั้น เป็นอย่างไร นางบอกตัวเอง และกล่าวว่า

"นาย ฉันอ่อนเพลียเพราะดื่มสุรามาก รวมทั้งคอแห้งกระหายน้ำ ท่านจงหาน้ำให้ฉันดื่มก่อนเถิด"

เมื่อเดินกันไป เจอบ่อน้ำแห่งหนึ่ง นางขอให้ชายตักน้ำในบ่อ ชี้เชือก และหม้อน้ำให้ โจรเอาเชือกผูกหม้อน้ำ แล้วหย่อนลงบ่อ ขณะที่โจรก้มหลังจะตักน้ำ นางผู้มีกำลังมากจึงใช้มือทั้งสองทุบตะโพกโจรแล้วผลักลงไปในบ่อ เห็นว่าเพียงเท่านี้คงยังไม่ตาย จึงเอาหินแผ่นใหญ่ทุ่มลงตรงศีรษะพอดี โจรตายในบ่อนั้น

นางกลับเข้าเมือง มอบเครื่องประดับให้นาย เล่าเรื่องทั้งหมดให้นายทราบ บอกว่าเกือบตาย เพราะเครื่องประดับนี้ นางบุญลักษณเทวีเล่าเรื่องนี้ให้ท่านอนากบิณฑิกเศรษฐีทราบ จึงได้ทูลเล่าเรื่องนั้นให้พระพุทธเจ้าทรงทราบต่อไป

พระพุทธเจ้าตรัสว่า นางทาสี (หญิงรับใช้) คนนี้ เป็นผู้มีปัญญาหญิงรู้เท่าทันเหตุการณ์ ไม่เพียงแต่ในบัดนี้เท่านั้น แม้ในกาลก่อนก็เคยเกิดขึ้นมาแล้วเหมือนกัน

ย้อนกลับไปในอดีตกาล หญิงโสเภณีคนหนึ่ง ชื่อ "สุลสา" มีหญิงเป็นบริวารถึง 500 คน ราคาค่าตัวของนางคืนละห้าพันกหาปณะ ในเมืองพาราณสีนั้นมีโจรคนหนึ่งชื่อ "สัตตุกะ" มีกำลังประดุจช้างสาร กลางคืนเที่ยวปล้นทรัพย์ชาเมืองตามใจชอบ ชาวเมืองประชุมกันร้องทุกข์แด่พระราชา

วันหนึ่ง โจรสัตตุกะถูกจับได้ ถูกเฆี่ยนด้วยหวายทีละ 5 เส้น กำลังถูกนำไปสู่ตะแลงแกง (ที่ฆ่า) นางสุลสายืนอยู่ที่หน้าต่างเห็นโจรผู้นั้น เกิดความพอใจอยากได้ไว้เป็นสามี คิดว่า ถ้าได้โจรนั้นเป็นสามี ก็จะเลิกอาชีพโสเภณี จึงให้บริวารไปติดสินบนเจ้าหน้าที่ เป็นจำนวนเงินพันกหาปณะ

เมื่อโจรพ้นโทษแล้ว นางก็ได้อยู่ร่วมอภิรมย์กับโจรนั้น ล่วงมา 3-4 เดือน โจรคิดจะฆ่านางเพื่อเอาเครื่องประดับซึ่งราคานับเป็นเงินแสนกหาปณะ จึงได้บอกนางว่า ตอนที่ถูกจับนั้น ได้ผ่านภูเขาลูกหนึ่งบนบานกับรุกขเทพว่า ถ้าพ้นโทษได้ ก็จะนำพลีกรรมมาถวาย ขอให้นางแต่งกายอย่างสวยงามด้วยเครื่องประดับราคาแพงเมื่อทำพลีกรรมด้วยกัน


เมื่อไปถึงเชิงเขา โจรบอกกับนางว่า ควรให้บริวารกลับไปเสีย หรือให้คอยอยู่ที่เชิงเขานั่นแหละ เพราะถ้าขึ้นไปทั้งหมด รุขเทวดาเห็นคนมาก จักไม่รับพลีกรรม นางสุลสา ตกลงตามคำของโจร นางแบกถาดเครื่องทำพลีกรรมขึ้นไป ส่วนโจรเหน็บอาวุธ 5 ชนิด เดินขึ้นไปบนภูเขา เขาให้นางวางถาดเครื่องพลีกรรมไว้ที่โคมไม้ปากเหวลึก ลึกถึงร้อยชั่วคน และพลางกล่าวว่า

"ฉันมานี่ ที่จริง ไม่ใช่มาเพื่อทำพลีกรรมดอก แต่มาเพื่อฆ่าเธอเอาเครื่องประดับ เธอจงรีบถอดเครื่องประดับของเธอออกมาห่อผ้าเถิด"

เมื่อได้ยินเช่นนั้น นางรู้สึกตกใจ ไม่คาดหวังว่า เหตุการณ์ทำนองนี้จะเกิดขึ้น ไม่คิดว่า สันดานโจรจะเป็นสิ่งที่ละทิ้งไม่ได้ นางจึงรำพันให้สามีโจรฟังว่า

"นาย ลองระลึกถึงคุณที่ฉันทำไว้บ้าง ฉันปลดเปลื้องนายจากโจรที่จะต้องถูกประหารชีวิต มาเป็นลูกเขยเศรษฐี มีทรัพย์มั่งคั่ง มีบริวาร กินอยู่สบาย ฉันเองแม้เคยได้ทรัพย์ถึงวันละห้าพันกหาปณะ ก็ละทิ้งรายได้นั้นเสีย เพราะเห็นแก่นาย ฉันไม่เหลียวแลชายอื่นอีกเลย นายลองนึกถึงความดีของฉันดูเถิด อย่าฆ่าฉันเลย เมื่อนายไว้ชีวิตฉัน ทั้งตัวฉัน และทรัพย์สมบัติของฉันทั้งหมด ก็เป็นของนายอยู่แล้ว ฉันยอมเป็นทาสี (หญิงรับใช้) รับใช้ท่าน"

โจรไม่ยอมฟังเสียงรำพันของนาง ยืนยันจะฆ่าเอาเครื่องประดับอย่างเดียว นางนึกวางแผนอยู่ในใจจึงกล่าวว่า

"ตั้งแต่น้อยคุ้มใหญ่ ฉันไม่เคยรักชายอื่นเลย ฉันรักนายคนเดียว ไหนๆ ฉันก็จะตายแล้ว ขอกอดนายให้สมใจรักอีกสักครั้งหนึ่งเถิด"

ความโลภเข้าครอบงำ โจรมิได้เฉลียวถึงอันตราย จึงนั่งอย่างไม่ระวัง นางสุลสาสวมกอดโจรผู้เป็นสามีพร่ำรำพันถึงความรัก ความอาลัยว่า ต่อไปนี้ จะไม่ได้เห็นกันแล้ว ไหว้โจรข้างหน้า ด้านข้าง และด้านหลัง เมื่อตอนอยู่ข้างหลัง โจรเผลอตัว นางจึงได้ใช้กำลังทั้งหมด ผลักโจรลงไปในเหวสิ้นชีวิต

เทพผู้สถิตย์อยู่ ณ ภูเขานั้น ได้เห็นเหตุการณ์โดยตลอด กล่าวขึ้นด้วยความยินดีว่า

"ชายจะเป็นผู้เฉลียวฉลาดเป็นบัณฑิตในที่ทุกแห่งก็หาไม่ หญิงผู้เฉลียวฉลาดมีปัญญาวิจักษ์ คือแจ่มแจ้งชัดเจนก็เป็นบัณฑิตได้เหมือนกัน"

"ดูเถิด ดูตัวอย่าง นางสุลสาฆ่าโจรสัตตุกะได้อย่างรวดเร็ว เหมือนพรานเนื้อผู้ฉลาด ฆ่าเนื้อได้อย่างฉับพลัน ในโลกนี้ ผู้ใดไม่รู้เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า เบาปัญญา ผู้นั้นย่อมถูกฆ่าตายเหมือนโจรสัตตุกะ ส่วนผู้ใดรอบรู้เหตุการณ์เฉพาะหน้า มีไหวพริบ ผู้นั้นย่อมสามารถทำตนให้พ้นจากการเบียดเบียนของศัตรูได้ เหมือนสุลสาพ้นจากโจรสัตตุกะ ฉันนั้น"

การกระทำของสุลสา ได้รับการสรรเสริญจากเทพผู้เป็นบัณฑิต เพราะเห็นว่า การกระทำนั้นสมควรแก่เหตุ นายโจรนั้น เป็นคนอกตัญญูประทุษร้ายมิตร สมควรได้รับผลเช่นนั้น ถ้าไม่ปราบปรามคนชั่วเช่นนี้ คนดีก็อยู่ลำบาก หรืออาจอยู่ไม่ได้ เพราะถูกเบียดเบียนบีบคั้น การกระทำอะไรให้สมควรแก่เหตุ จึงได้รับการยินยอม ได้รับการสรรเสริญจากบัณฑิตอยู่เสมอ

ในสมัยพุทธกาล ก็เคยมีประวัติของพระเถรีอรหันต์รูปหนึ่ง ชื่อ "กุณฆลเกสี" เคยช่วยโจรไว้จากการประหารชีวิต ทำนองเดียวกับเรื่องสุลสานี้ ซึ่งโจรได้หลอกท่านไปฆ่าที่ภูเขา และท่านก็ได้ผลักโจรลงเหวในทำนองเดียวกัน ต่อมา ได้มาบวชในสำนักปริพพาชก และได้พบพระสารีบุตร ได้บวชเป็นภิกษุณีในพุทธศาสนาได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์

'ปัญญาหญิง' เป็นคุณธรรมสำคัญ สำหรับวินิจฉัยเหตุการณ์ว่า ในเหตุการณ์ใด ควรทำอย่างไรเป็นเนปักกปัญญา คือ ปัญญาเป็นเครื่องคุ้มครองรักษาตน แต่ไม่ได้หมายความว่า "ดีแต่เอาตัวรอด" ไม่กล้าเผชิญหน้ากับอุปสรรคอันตราย เป็นคนกล้าแต่กล้าอย่างมีปัญญา มิใช่กล้าอย่างโง่เขลา อันเป็นเหตุนำตนเข้าหาภัยพิบัติ

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : อดีตชาติของ "พระโลสกติสสะ" ผู้ทำบาปต่อคนดี

นิทานสอนใจ : อดีตชาติของ "พระโลสกติสสะ" ผู้ทำบาปต่อคนดี


ในอดีตกาล สมัยศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระนามว่ากัสสป ภิกษุรูปหนึ่งเป็นเจ้าอาวาสอยู่ในวัดหมู่บ้านหนึ่ง ท่านเป็นผู้มีศีล สงบเสงี่ยม เรียบร้อย หมั่นบำเพ็ญเพียรเจริญวิปัสสนาอยู่เสมอ ได้กุฎุมพี (ผู้มีทรัพย์ มีอันจะกิน เป็นชนชั้นกลาง เป็นคนมั่งคั่ง แต่ไม่ถึงขั้นเศรษฐี) เป็นผู้หนึ่งที่ปฏิบัติบำรุง (อุปัฏฐาก) อยู่เป็นสุขเสมอมา

ต่อมามีพระอรหันต์ท่านหนึ่ง จากป่าหิมพานต์ จาริกผ่านหมู่บ้านนั้น กุฎุมพีเห็นท่านแล้วมีจิตเลื่อมใส จึงรับบาตร นิมนต์ให้นั่งในเรือน ถวายอาหารด้วยความเคารพ สดับธรรมกถาเล็กน้อยแล้ว ไหว้พระเถระแล้วกล่าวว่า

"พระคุณเจ้า นิมนต์ไปพักที่วัดใกล้บ้านของกระผมเถิด ตอนเย็นพวกกระผมจะไปเยี่ยมท่าน"

พระขีณาสพ (ผู้สิ้นอาสวกิเลส) จึงไปสู่อาวาสที่กุฎุมพีแนะนำ นมัสการภิกษุเจ้าอาวาสแล้ว สนทนาปราศรัยกันเล็กน้อยพอให้เกิดความคุ้นเคย ท่านเจ้าอาวาสถามว่า

"ฉันอาหารมาเรียบร้อยแล้วหรือ"

"เรียบร้อยแล้วครับท่าน" พระอาคันตุกะตอบ

"ได้ที่บ้านของกุฎุมพีใกล้อาวาสนี้เองครับท่าน"

พระขีณาสพ ถามถึงเสนาสนะอันตนจะพึงได้เพื่อพักอยู่ชั่วคราว เมื่อได้รับอนุญาตจากเจ้าอาวาสแล้ว ก็จัดแจงปัดกวาดให้เรียบร้อย เก็บบาตรไว้ในที่ควรวาง นั่งเข้าฌาน และผลสมาบัติ (ผู้ได้ฌาน และชำนาญในการเข้า ย่อมเข้าฌานได้เสมอทุกเวลาที่ต้องการ ส่วนผลสมาบัตินั้นแปลว่า เข้าเสวยรสแห่งอริยผลที่ตนได้แล้ว พระอริยเจ้าตั้งแต่โสดาบันเท่านั้นจึงจะเข้าได้ ปุถุชนเข้าไม่ได้)

พอถึงเวลาเย็น กุฎุมพีก็ให้คนถือพวงดอกไม้ และน้ำมันสำหรับเติมประทีปไปยังอาวาส พบภิกษุผู้เป็นเจ้าอาวาสก่อน นมัสการแล้วถามว่า

"พระคุณเจ้า มีพระอาคันตุกะมาพักรูปหนึ่งไม่ใช่หรือ?"

"มีอุบาสก" พระตอบ

"ท่านพักอยู่ที่ไหนครับ?"

"โน้น อยู่กุฏิโน้น"

กุฎุมพีผู้มีศรัทธาเลื่อมใสไปหาพระขีณาสพ ฟังธรรมกถาอยู่จนค่ำ จุดประทีปสว่างไสวแล้วนิมนต์พระเถระทั้ง 2 เพื่อรับภัตตาหารที่บ้านของตนในวันรุ่งขึ้นแล้วกลับไป

ฝ่ายพระภิกษุเจ้าอาวาสยังเป็นปุถุชน ยังมีกิเลสตัวโลภะและริษยาอยู่ เห็นกุฎุมพีเอาใจใส่เคารพนบนอบต่อพระขีณาสพเช่นนั้น คิดว่า "ถ้าพระรูปนี้อยู่ที่นี่นาน ก็จะทำให้กุฎุมพีไม่เคารพนับถือเราอย่างเช่นเคย คงจะโอนความเคารพนับถือไปให้พระอาคันตุกะเสียหมด เราควรแสดงอาการไม่พอใจให้ปรากฏ เพื่อไม่ให้เขาพักอยู่ที่นี่นาน"

คิดดังนี้แล้วก็ลงมือทำ คือ เมื่อพระขีณาสพมาปรนนิบัติมาสนทนาด้วยก็ไม่ยอมพูดด้วย เห็นอาการเช่นนั้น พระขีณาสพก็รู้และเข้าใจคิดว่า "พระเถระ เจ้าอาวาสนี้ไม่รู้หรอกว่า เราไม่ติดไม่ห่วงใยในลาภ ในตระกูล หรือความเป็นใหญ่ในหมู่คณะ" ดังนี้แล้วกลับไปยังที่อยู่ของตน มีความสุขอยู่ในฌานและในผลสมาบัติ

วันรุ่งขึ้น ก่อนออกบิณฑบาต เจ้าอาวาสไปตีระฆังแต่ถ้าตีตามปกติ เกรงพระขีณาสพจะไปด้วย จึงเอาหลังเล็บเคาะระฆัง ไปเคาะประตูเหมือนกัน แต่เคาะด้วยหลังเล็บนั่นเอง เป็นทำนองว่าได้ทำแล้ว ไปเรือนของกุฎุมพีแต่ผู้เดียว

กุฎุมพีรับบาตร นิมนต์ให้นั่ง พลางถามว่า "ท่านพระอาคันตุกะไปไหนเสียเล่า ทำไมจึงไม่มาด้วย?"

เจ้าอาวาสตอบอย่างประชดประชันแดกดันว่า

"อาตมาไม่ทราบความประพฤติ ความเป็นไปของพระผู้ใกล้ชิดสนิทสนมของท่าน อาตมาตีระฆังก็แล้ว เคาะประตูก็แล้ว ก็ยังเงียบอยู่ เมื่อวานคงฉันอาหารอันประณีตในบ้านท่านอิ่มหมีพีมันแล้วหลับเพลินไปกระมัง? ภิกษุอย่างนี้ ท่านยังเลื่อมใสได้ลงหรือ?"

ฝ่ายพระขีณาสพ ออกจากฌานและผลสมาบัติกำหนดบิณฑบาตของตนแล้ว ทรงบาตรจีวรเหาะไปทางอากาศแต่ไปที่อื่น

กุฎุมพีนิมนต์เจ้าอาวาสให้ฉันข้าวปายาสอันปรุงด้วยเนยใส น้ำผึ้ง น้ำตาลกรวดเรียบร้อยแล้ว รับบาตรด้วยของหอม ใส่ข้าวปายาสจนเต็มแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ! พระเถระอาคันตุกะเห็นจะเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้ามาไม่ได้ ขอฝากข้าวปายาสนี้ไปถวายด้วยเถิด"

เจ้าอาวาสรับบาตรมาแล้ว เดินทางกลับวัด เดินไปคิดไปว่า "ถ้าภิกษุอาคันตุกะได้บริโภคมธุปายาสอันอร่อยเช่นนี้ เราจับคอฉุดให้ออกจากวัดไปก็คงไม่ไป ถ้าเราเอาข้าวปายาสนี้ให้คนอื่น กุฎุมพีก็คงจะไม่รู้ภายหลัง ถ้าทิ้งลงในน้ำ เนยใสจะลอยเป็นแผ่นอยู่เหนือน้ำ ถ้าทิ้งไว้บนแผ่นดิน พวกนก กา ก็จะพากันมาล้อมกิน สิ่งที่เราทำก็ไม่เป็นความลับ เราควรทิ้งข้าวปายาสนี้ในที่ใดหนอ"

มองไปเห็นไฟกำลังไหม้ซังข้าวอยู่ในนาแห่งหนึ่ง คุ้ยถ่านขึ้นมา เทข้าวปายาสลงไปแล้วกลบด้วยขี้เถ้าแล้วกลับวัด เมื่อไปถึงวัดไม่เห็นพระอาคันตุกะ จึงฉุกคิดว่า "ชะรอยภิกษุนั้นจะเป็นพระขีณาสพผู้ได้ เจโตปริยญาณ (กำหนดรู้ใจผู้อื่น)รู้ใจของเราแล้วจึงไปเสียที่อื่น โอ เพราะปากท้องเป็นเหตุ เราทำกรรมหนักอันไม่ควรเสียแล้ว"

ทันใดนั้น ความเสียใจอย่างใหญ่หลวงได้เกิดขึ้นแก่ท่านตั้งแต่วันนั้นมา ร่างกายของท่านก็ซบซีดผ่ายผอม (อรรถถา ใช้คำว่าเป็นมนุษย์เปรต) มีชีวิตอยู่ต่อมาอีกไม่นานก็มรณภาพไปเกิดในนรก หมกไหม้อยู่ในนรกเป็นเวลาหลายแสนปี

ด้วยอำนาจแห่งเศษกรรมนำให้เกิดในกำเนิดยักษ์อีก 500 ชาติ ไม่เคยได้กินอาหารเต็มท้องเลยสักวันเดียว ได้กินรกคนเต็มท้องอยู่มื้อหนึ่งแล้วก็ตายในวันนั้น ไปเกิดเป็นสุนัขอีก 500 ชาติ ไม่เคยได้อาหารเต็มท้องเช่นเดียวกัน มาได้เต็มท้องเอาวันสุดท้ายคือวันตายได้กินอาเจียนของคนๆ หนึ่งแล้วตาย เขายังท่องเที่ยวเสวยวิบากแห่งกรรมในสังสารวัฏอีกนาน

ในชาติสุดท้าย เกิดเป็นบุตรของชาวประมงคนหนึ่ง ณ หมู่บ้านชาวประมงในแคว้นโกศลซึ่งอยู่รวมกันประมาณหนึ่งพันครอบครัว ในวันที่เด็กถือปฏิสนธิชาวประมงทั้งหมดเที่ยวหาปลาแต่ไม่มีใครได้ปลาเลยสักตัวเดียวแม้แต่ตัวเล็กๆ ตั้งแต่วันนั้นมา หมู่บ้านชาวประมงก็เสื่อมโทรมลงมากทีเดียว ขณะที่เขาอยู่ในท้องมารดา หมู่บ้านชาวประมงถูกไฟไหม้ถึง 7 ครั้ง ถูกพระราชาลงโทษปรับสินไหม 7 ครั้ง ชาวประมงทั้งหลายจึงลำบากแร้นแค้นลงเรื่อยๆ

ชาวประมงประชุมกัน คิดกันว่า ก่อนหน้านี้ พวกเราไม่เคยลำบากเช่นนี้เลย เดี๋ยวนี้พวกเราย่ำแย่ มีเหตุการณ์ที่ไม่เคยเกิด เกิดขึ้นอย่างน่าพิศวง ในหมู่พวกเราต้องมีตัวกาลกรรณีเป็นแน่ ทำอย่างไรจึงจะค้นหาตัวกาลกรรณีในหมู่พวกเราได้ ตกลงแยกออกเป็น 2 พวก คือฝ่ายละ 500 ครอบครัว เมื่อแยกแล้วมารดาของเขาอยู่ในกลุ่มใด กลุ่มนั้นก็ลำบากแร้นแค้น ส่วนอีกกลุ่มก็เจริญรุ่งเรืองดี เขาแยกกลุ่มออกไปเรื่อยๆ จนเป็นกลุ่มน้อย จะน้อยเพียงใด กลุ่มที่เขาอยู่ก็ย่ำแย่ ในที่สุดเหลือครอบครัวของเขาเพียงครอบครัวเดียว คนอื่นๆ เขาทำมาหากินได้ตามปกติ คนทั้งหลายจึงรู้ว่าคนในครอบครัวนี้เป็นกาลกรรณี จึงขับไล่ โบยตีให้ออกไป


พ่อแม่ของเขาเลี้ยงชีพด้วยความแร้นแค้นฝืดเคืองเป็นอย่างยิ่ง แต่ก็ต้องอดทน ธรรมดาพ่อแม่ย่อมรักลูก แม้รู้ว่าเป็นเหตุให้ตนต้องลำบากเพียงใด เมื่อครรภ์แก่ก็คลอด ณ ที่แห่งหนึ่ง พ่อแม่ของเขาเลี้ยงเขามาด้วยความลำบากและอดทนจริงๆ จนเขาเติบโตพอวิ่งเล่นได้ เห็นว่าควรปล่อยเขารับชะตากรรมของเขาเองได้แล้ว คนอื่นๆ เป็นอันต้องอดทนลำบากกับเขามามากแล้ว จึงมอบภาชนะดินเผาไว้ในมือ พลางกล่าวว่า

"ลูกเอ๋ย เจ้าจงถือภาชนะนี้ไปที่เรือนหลังนั้นเถิด"

หลอกลูกให้ไปขอทานแล้วหนีไป เด็กน้อยต้องอยู่อย่างว้าเหว่ เลี้ยงตัวเองด้วยความยากลำบาก สุดจะพรรณนาได้ แต่ธรรมดาของท่านผู้เกิดมาเป็นภพสุดท้าย ใครๆ ไม่อาจทำลายได้ ย่อมไม่ประสบภัยพิบัติถึงเสียชีวิตด้วยเหตุใดๆ เพราะอุปนิสัยแห่งอรหัตผลรุ่งเรืองอยู่ในหทัยของท่านเหมือนดวงประทีปอยู่ในที่ครอบครองอันมิดชิด ลมไม่อาจพัดไฟให้ดับได้

เด็กน้อยเที่ยวหากินตามประสาเด็กที่ไม่มีคนเลี้ยงค่ำไหนนอนนั่น ไม่ได้อาบน้ำไม่ได้แต่งตัว ไม่ได้เปลี่ยนเสื้อผ้า มีชีวิตอยู่อย่างเศร้าหมองลำเค็ญจนอายุ 7 ขวบ

วันหนึ่ง กำลังเลือกเก็บเม็ดข้าวสุกกินทีละเม็ดในที่ที่คนล้างหม้อแล้วเขาไว้ใกล้ประตูเรือนแห่งหนึ่งพอดี พระสารีบุตรออกบิณฑบาตในเมืองสาวัตถีเดินมาพบเข้า เห็นแล้วรำพึงว่า เด็กคนนี้น่าสงสารนักเป็นเด็กที่ไหนหนอ คิดดังนี้แล้วยิ่งสงสารมากขึ้นจึงเรียกให้เข้าหา ถามว่า พ่อแม่อยู่ไหน เขาเกิดที่บ้านไหน เขาเล่าเรื่องของตัวเองเท่าที่จำได้ให้พระเถระฟัง

"เธอจะบวชไหม?" พระสารีบุตรถามด้วยความกรุณา

"กระผมอยากบวช ขอรับ แต่คนกำพร้าพ่อแม่อย่างผมใครจะบวชให้เล่า?

"เราจะบวชให้เอง"

"ขอบพระคุณขอรับท่าน"

พระเถระ พาเด็กน้อยวัย 7 ขวบ ไปยังเชตวันวิหาร ให้ของกิน อาบน้ำให้เอง และบวชให้เป็นสามเณรก่อน เมื่ออายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ให้อุปสมบท ท่านมีชื่อว่า "โลสกติสสะ" แม้บวชแล้วก็เป็นผู้มีลาภน้อยไม่มีบุญในเรื่องลาภ เพราะเคยทำลายลาภของพระอรหันต์ในชาติก่อน

แม้ในคราวที่พระเจ้าปเสนทิโกศลถวายอสทิสทาน (ทานที่ยิ่งใหญ่ ไม่มีทานใดเสอมเหมือน) อันเป็นทานใหญ่ยิ่งของเมืองสาวัตถีพระโลสกติสสะก็ไม่ได้ฉันเต็มท้อง ท่านได้อาหารเพียงพอสืบต่อชีวิตไปได้เท่านั้น ใครใส่บาตรท่านแม้เพียงข้าวต้มกระบวยเดียว ก็ปรากฏเสมือนเต็มเสอมขอบปากบาตร คนอื่นๆ เห็นเข้าแล้วคิดว่า บาตรของภิกษุรูปนี้เต็มแล้ว จึงถวายองค์หลังๆ ต่อไป

ท่านทราบเหมือนกันว่า คงจะเป็นวิบากกรรมนำให้เป็นเช่นนี้ จึงไม่ประมาท หมั่นเจริญวิปัสสนา ต่อมาได้บรรลุอรหัตผลอันเป็นผลสุดยอดของการบำเพ็ญเพียรแต่ยังคงมีลาภน้อยอยู่นั่งเอง

เพราะขาดอาหาร สังขารของท่านจึงร่วงโรยทรุดโทรมเร็วก่อนเวลาอันควร จนวันที่ต้องนิพพาน พระธรรมเสนาบดีสารีบุตรทราบเรื่องนี้ จึงดำริว่า

"วันนี้พระโลสกติสสะจะนิพพาน เราควรให้อาหารแก่เขาจนเพียงพอ"

ดังนี้แล้ว พาท่านไปบิณฑบาตในเมืองสาวัตถี แม้จะพบผู้คนมากมายแต่พระสารีบุตรก็ไม่ได้แม้แต่การยกมือไหว้จากมหาชน ทานจึงพาพระโลสกะกลับไปยังโรงฉัน บอกให้นั่งลงที่นั่นก่อน ท่านเองจะออกไปใหม่ คราวนี้ประชาชนชวนกันถวายของมากมาย ท่านรีบแบ่งอาหารที่ได้แล้วส่งกลับไปให้พระโลสกะซึ่งรออยู่ที่โรงฉัน แต่คนที่นำอาหารไป เกิดลืมว่าให้ถวายแก่พระชื่ออะไร จึงกินเสียเองหมด เมื่อพระสารีบุตรกลับมาถึงวัด พระโลสกะไปไหว้

"คุณได้ฉันอาหารแล้วหรือยัง?" พระเถระถาม

"ยังเลยครับท่าน" พระโลสกะตอบ

พระเถระถามทราบเรื่อง รู้สึกสลดใจมากว่า กำลังแห่งกรรมเป็นไปได้ถึงเพียงนี้ เห็นเวลายังพอมีอยู่จึงกล่าวว่า

"เอาเถอะคุณ คุณนั่งอยู่ที่นี่แหละ ผมจะออกไปใหม่"

ท่านรีบไปยังพระราชวังของพระเจ้าปเสนทิโกศล พระราชาให้รับบาตรพระเถระแล้วทรงเห็นว่า ไม่ใช่เวลาที่จะถวายของคาว จึงถวายแต่ของหวาน เช่น เนยใส เนยข้น น้ำผึ้ง น้ำอ้อย พระเถระรีบกลับไป เรียนพระโลสกะมาให้รีบฉัน พระโลสกะ ครั้นจะไม่ฉันก็เกรงใจพระเถระ

"มาเถิด โลสกะ มาฉันเถิด ผมจะยืนถือบาตรให้ คุณนั่งฉัน ถ้าผมไม่ถือบาตรไว้ในบาตรต้องไม่มีอะไร"

ด้วยกำลังฤทธิ์ของพระเถระ ด้วยบุญบารมีของพระเถระ ของ 4 อย่างนั้นไม่หายไป พระโลสกะฉันตามต้องการจนอิ่มและนิพพานในวันนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่นิพพานของพระโลสกะด้วย รับสั่งให้ปลงศพของท่าน คือเผาแล้วให้เก็บอัฐิธาตุบรรจุเจดีย์ไว้เป็นที่บูชาของมหาชน

ท่านบิดาเล่าเรื่องนี้จบแล้วกล่าวว่า

"ดูเถิด ดูอานุภาพของผลบุญและผลบาปซึ่งท่านเรียกว่ากุศลวิบากและอกุศลวิบาก ซึ่งต่อสู้กันอยู่ในชีวิตของสัตว์โลกทั้งหลายผู้ท่องเที่ยวอยู่ในสังสารวัฏ ผลบุญช่วยปกป้องผองภัย ส่งเสริมให้เจริญก้าวหน้ามีชีวิตผาสุก ผลบาปกระหน่ำซ้ำเติมให้ทุกข์ยากลำเค็ญ

ดูตัวอย่างชีวิตของพระโลสกะ ท่านต้องเสวยผลแห่งบาปที่ทำต่อพระอรหันต์อย่างสาหัส แต่ความดีที่ทำไว้ก็ไม่ได้สูญหาย ได้เคยรักษาศีล เจริญภาวนามาเป็นปัจจัยให้ได้อุปนิสัยแห่งอรหัตผล ซึ่งในภพสุดท้ายที่จะได้เป็นพระอรหันต์นั้น แม้จะประสบภัยพิบัติอย่างไรก็ไม่อาจทำให้ท่านเสียชีวิตได้ กรรมชั่วน่ากลัว กรรมดีมีผลน่าชื่นใจจริงๆ"

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : 'เพชร' ที่หาได้จากโคลนในถิ่นสลัม

นิทานสอนใจ : 'เพชร' ที่หาได้จากโคลนในถิ่นสลัม


เล่าโดย...ท่านพุทธทาสภิกขุ แห่งสวนโมกขพลาราม

เรื่อง "เพชรที่หาได้จากโคลนในถิ่นสลัม" อาตมาต้องขอใช้คำอย่างนี้ เพราะไม่ทราบว่าจะใช้คำอย่างไรดี เรื่องนี้เล่าว่า อาจารย์แห่งหนึ่งนิกายเซ็น ชื่อ กูโด เป็นอาจารย์ของพระจักรพรรดิแห่งประเทศญี่ปุ่นในสมัยนั้น ท่านอาจารย์องค์นี้ชอบเที่ยวไปไหนคนเดียวโดดๆ อย่างนักบวชเร่ร่อนแบบปริพพาชก ไม่ค่อยได้อยู่กับวัดวาอาราม

ครั้งหนึ่งท่านเดินทางไปยังตำบลอีโด เพื่อประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่งของท่านที่จะมีแก่คนอื่น ท่านได้ผ่านตำบลๆ หนึ่ง เย็นวันนั้นฝนก็ตกลงมา ท่านจึงเปียกปอนไปหมด และร้องเท้าของท่านที่ใช้ เป็นรองเท้าทำด้วยฟาง เพราะนักบวชนิกายเซ็นใช้รองเท้าฟางถักทั้งนั้น เมื่อฝนตกตลอดวันรองเท้าก็ขาดยุ่ยไปหมด ท่านจึงเหลียวดูว่า จะมีอะไรที่ไหนจะแก้ปัญหาเหล่านี้ได้บ้าง ก็พบกระท่อมน้อยๆ แห่งหนึ่งในถิ่นใกล้ๆ นั้น เห็นมีร้องเท้าฟางแขวนอยู่ด้วย จึงคิดจะไปซื้อสักคู่หนึ่งมาใส่เพื่อเดินทางต่อไป แต่หญิงเจ้าของบ้านเธอถวายให้เลยไม่ต้องซื้อ และเมื่อเห็นว่าเปียกปอนมาก ก็ขอนิมนต์ให้หยุดอยู่ก่อน เพราะฝนตกจนค่ำ ท่านก็เลยต้องพักอยู่ที่บ้านนั้น ด้วยคำขอของหญิงเจ้าของบ้าน

หญิงเจ้าของบ้านเรียกเด็กๆ และญาติๆ มาสนทนาด้วย ท่านอาจารย์ได้สังเกตเห็นว่า สกุลนี้เป็นอยู่ด้วยความลำบาก ก็เลยขอร้องให้บอกตรงๆ โดยไม่ต้องเกรงใจว่าเรื่องมันเป็นอย่างไร หญิงเจ้าของบ้านก็บอกว่า

"สามีของดิฉันเป็นนักการพนัน แล้วก็ดื่มจัด ถ้าเผอิญเขาชนะ เขาก็ดื่มมันจนไม่มีอะไรเหลือ ถ้าเขาแพ้ ก็ยืมเงินคนอื่นมาเล่นอีก เพิ่มหนี้สินให้มากยิ่งขึ้น เขาไม่เคยมาบ้านเลย เป็นวันเป็นคืน หรือหลายวันหลายคืนก็ยังมี ดิฉันไม่รู้ว่าจะทำอย่างไรดี"

ท่านอาจารย์กูโดก็บอกไปว่า ไม่ต้องหรอก ฉันจะช่วยทำ แล้วท่านก็กล่าวต่อว่า "นี่ฉันมีเงินมาบ้าง ช่วยซื้อเหล่าองุ่นมาให้เหยือกใหญ่ๆ แล้วก็อะไรๆ ที่ดีๆ ที่น่ากินเอาให้เพียงพอ จากนั้นเอามาวางที่นี่แล้วก็กลับไปทำงานตามเรื่องเถอะ ฉันจะนั่งอยู่ที่นี่ตรงหน้าที่บูชานี้ (หมายความว่าบ้านนี้มีหิ้งบูชา)"

เมื่อชายคนนั้นกลับมาบ้าน เวลาดึก เขาก็เมา เขาก็พูดตามประสาคนเมา นี่คำนี้หมายความว่ายังไง Hey! Wife ก็ต้องแปลว่า เมียโว้ย มาบ้านแล้วโว้ย มีอะไรกินบ้างโว้ย ตัวหนังสือเขาเป็นอย่างนี้ ซึ่งมันก็เหมือนๆ กับในเมืองไทยเรา ลองคิดดูว่าคนๆ นี้จะเป็นอย่างไร ฉะนั้นท่านกูโดท่านอาจารย์ที่นั่งที่หน้าหิ้งพระก็ออกรับหน้า บอกว่า ฉันได้มีทุกอย่างสำหรับท่าน เผอิญฉันมาติดฝนอยู่ที่นี่ ภรรยาของท่านขอร้องให้ฉันพักค้างฝนที่นี่ตลอดคืนนี้ ฉันก็ควรมีส่วนตอบแทนท่านบ้าง ฉะนั้นขอให้ท่านบริโภคสิ่งเหล่านั้นตามชอบใจ

ชายคนนั้นดีใจใหญ่ เพราะมีทั้งเหล้าองุ่น มีทั้งปลา มีทั้งอาหารต่างๆ เขาก็ดื่ม และรับประทานจนนอนหลับอยู่ข้างๆ เข่าของท่านอาจารย์กูโดที่นั่งสมาธิตลอดคืน ที่นี้พอตื่นขึ้นมาตอนเช้า ชายคนนั้นก็ลืมหมดไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร เพราะเมื่อคืนนี้เขาเมาเต็มที่ และถามว่า ท่านเป็นใคร และจะไปค้างไหน ท่านอาจารย์ก็ตอบว่า อ๋อ! อาตมาคือกูโด แห่งนครกโยโต (Kyoto เกียวโต) กำลังจะไปธุระที่ตำบลอิโด

ตามเรื่องที่ว่ามาแล้วเมื่อกี้ ถ้อยคำอย่างนี้มันประหลาดที่ว่า บางครั้งก็มีอิทธิพลมากมาย คือว่า ชายคนนั้นละอายจนที่จะรู้ว่าจะอยู่ตรงไหน จะแทรกแผ่นดินหนีไปที่ไหน ก็ทำไม่ไหว แทรกไปไม่ได้ มันละอายมากแล้วก็ขอโทษขอโพย ขอแล้วขออีกจนไม่รู้จะขออย่างไรต่ออาจารย์ของพระจักรพรรดิ ซึ่งจับพลัดจับผลูเข้ามาอยู่ที่บ้านเขา ท่านกูโดก็ยิ้มละไมอยู่เรื่อย และก็พูดขึ้นช้าๆ บอกว่า

"ทุกอย่างในชีวิตนี้มันเปลี่ยนแปลงเรื่อย เป็นกระแสไหลเชี่ยวไปทีเดียว และทั้งชีวิตนี้มันก็สั้นเหลือเกินด้วย ถ้ายังเล่นการพนัน และดื่มอยู่ดังนี้ ก็หมดเวลาที่จะทำอะไรอื่นให้เกิดขึ้น หรือสำเร็จได้ นอกจากทำตัวเองให้เป็นทุกข์แล้ว ก็จะทำให้ครอบครัวพลอยตกนรกทั้งเป็นกันไปด้วย"

ความรู้สึกอันนี้ได้ประทับใจนายคนนั้น มีอาการเหมือนกับว่า ตื่นขึ้นมาในโลกอื่น เหมือนกับตื่นขึ้นมาจากความฝัน ในที่สุดก็พูดกับท่านอาจารย์ว่า ที่ท่านอาจารย์กล่าวนั้นมันถูกหมดเลย มันถูกอย่างยิ่ง ถ้าอย่างไรก็ขอให้กระผมได้สนองพระคุณอาจารย์ในคำสั่งสอนที่ประเสริฐนี้ เพราะฉะนั้นขอให้กระผมออกติดตามท่านอาจารย์ ไปส่งท่านอาจารย์ในการเดินทางนี้ สักระยะหนึ่ง ท่านอาจารย์กูโดก็บอกว่าตามใจ

สองคนก็ออกเดินทางไปได้ประมาณสัก 3 ไมล์ ท่านอาจารย์ก็บอกว่า กลับเถอะ นายคนนี้ก็บอกขออีกสัก 5 ไมล์เถอะ คะยั้นคะยอขอไปอีก 5 ไมล์ แล้วก็ไปด้วยกันอีก พอครบ 5 ไมล์ อาจารย์คะยั้นคะยอให้กลับอีกว่า ถึงคราวที่จะต้องกลับแล้ว นายคนนั้นก็บอกว่าขออีกสัก 10 ไมล์เถอะ ในที่สุดก็ต้องยอม พอถึง 10 ไมล์ ท่านอาจารย์ก็คะยั้นคะยอให้กลับ เขาก็บอกว่า ขอตลอดชีวิตของผมเถอะ นี่เป็นอันว่า ไปกับท่านอาจารย์ไปเป็นนักบวชแห่งนิกายเซ็น ซึ่งต่อมาก็เป็นปรมาจารย์พุทธศาสนาแห่งนิกายเซ็นในญี่ปุ่น ซึ่งนิกายเซ็นทุกสาขาที่เหลืออยู่ในญี่ปุ่น ล้วนแต่เป็นลูกศิษย์ที่สืบมาจากอาจารย์องค์นี้องค์เดียว ท่านกลับตัวกลับใจชนิดที่เราเรียกกันว่า "เพชรที่พบจากโคลนในถิ่นสลัม"

เป็นอย่างไรบ้างก็ลองคิดดู ในประเทศญี่ปุ่นนายกรัฐมนตรีบางคนก็มาจากเด็กที่ขายเต้าหู้ หาบเต้าหู้ขายจนมีสตางค์ จนไปเป็นเด็กส่งหนังสือพิมพ์ จากเป็นเด็กส่งหนังสือพิมพ์ ก็เป็นนักเขียนหนังสือพิมพ์น้อยๆ สั้นๆ และเขื่องขึ้นๆ จนเป็นบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อเสียง และไปเป็นนายกรัฐมนตรีสมัยหนึ่งในที่สุด

นี่เราจะบอกกับเด็กๆ ตาดำๆ ของเราว่า เขาจะทำตัวให้เป็นเหมือนกับ "เพชรที่พบในโคลนจากถิ่นสลัม" ได้อย่างไร โดยมากเขามักจะขายตนเองเสียถูกๆ จนเป็นเหตุให้เขาวกไปหาความสุขทางเนื้อทางหนังต่ำๆ เตี้ยๆ ไม่น่าดูนั้น ก็เพราะว่าเขาเป็นเด็กที่ไม่เคารพตัวเอง ท้อถอยต่อการที่จะคิดว่ามันจะเป็นได้มากอย่างนี้

พระพุทธเจ้าท่านก็ยังตรัสว่า เกิดมาเป็นคนไม่ควรให้ตัวเอง "อัตตานัง นะ ทะเทยยะโปโส" แปลว่า เป็นลูกผู้ชาย เป็นบุรุษ ไม่ควรให้ซึ่งตน คำว่า "ให้ซึ่งตน" หมายความว่า ยกตนให้เสียแก่กิเลส หรือธรรมชาติฝ่ายต่ำ ไม่ได้คิดที่จะมีอะไรที่มั่นคง จริงจัง ข้อนี้เรียกว่า เราควรจะถือเป็นหลักจริยธรรมข้อหนึ่งด้วยเหมือนกัน

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : ว่าด้วยเรื่อง "มหาปทุมชาดก" (พระโพธิสัตว์)

นิทานสอนใจ : ว่าด้วยเรื่อง "มหาปทุมชาดก" (พระโพธิสัตว์)


ในมหาปทุมชาดก ทวาทสนิบาต มีกล่าวไว้ว่า "ผู้เป็นใหญ่ (อิสรชน) เมื่อยังไม่เป็นโทษน้อยใหญ่ของผู้อื่น ยังไม่ทัน พิจารณาให้เห็นเอง ก็ไม่พึงลงทัณฑ์ (อาชญา) แก่ใครๆ "

เรื่องย่อในมหาปทุมชาดกนั้นว่า หญิงคนหนึ่งหลงรัก มหาปทุมกุมาร ซึ่งเป็นพระโพธิสัตว์ (พระพุทธเจ้าสมัยที่ยังทรงบำเพ็ญพระบารมีอยู่ในอดีตชาติ) เป็นหญิงร่วมสามีของมารดาพระโพธิสัตว์

เธอดำรงตำแหน่งเป็นอัครมเหสีของพระราชา ซึ่งเป็นพระราชบิดาของพระโพธิสัตว์ เชิญชวนพระโพธิสัตว์ให้ร่วมอภิรมณ์กับพระนาง แต่มหาปทุมชาดกกุมารทรงปฏิเสธ พระนางโกรธและรู้สึกเสียหน้า จึงแสร้งทำเป็นป่วย เมื่อพระราชา ตรัสถามถึงความไม่สบาย นางจึงใส่ความพระโพธิสัตว์ว่า นางไม่สบายพระทัยเรื่องที่มหาปทุมกุมารต้องการร่วมอภิรมณ์ด้วย แต่นางไม่ปรารถนา

พระราชาทรงกริ้วพระโพธิสัตว์ เพราะเชื่อคำทูลของอัครมเหสี โดยไม่ได้สอบทราบให้ถี่ถ้วนรอบคอบก่อน รับสั่งให้นำพระโพธิสัตว์ไปทิ้งที่เหวทิ้งโจร ตามเรื่องว่า เทวดาช่วยไว้ ไม่สิ้นพระชนม์ จึงบวชอยู่ในป่าหิมพานต์ ทำฌานและอภิญญาให้เกิดขึ้น

วันหนึ่ง พรานไหมมาพบพระโพธิสัตว์ และจำได้จึงนำความไปกราบทูลพระราชาๆ เสด็จไปยังสำนักของพระโพธิสัตว์ ตรัสถามเรื่องราวต่างๆ จึงได้ทรงทราบความจริงอันถ่องแท้ ทรงรู้สึกผิด ทรงเชื้อเชิญพระราชโอรสไปครองราชย์ แต่พระโพธิสัตว์ทรงปฏิเสธ และทูลว่าไม่ต้องการราชสมบัติ แต่ต้องการบวช ต้องการธรรม ขอให้พระราชาครองราชย์โดยธรรม เว้นอคติเสีย

พระราชารู้สึกเศร้าสลดสังเวชพระทัยไม่อาจกลั้นไว้ได้ ทรงร้องไห้แล้วเสด็จกลับนคร ในระหว่างทางตรัสถามอำมาตย์ทั้งหลายว่า

"เราต้องพลัดพรากจากบุตรผู้สมบูรณ์ด้วยคุณงามความดีมากขนาดนี้ เพราะใครเป็นต้นเหตุ? "

มหาอำมาตย์ทูลว่า "เพราะอัครมเหสีเป็นเหตุ"

จึงรับสั่งให้จับอัครมเหสี เอาเท้าขึ้น เอาหัวลง แล้วทิ้งลงเหวที่ทิ้งโจร

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า อัครมเหสีของพระราชาในครั้งนั้นคือ นางจิญจมาณวิภาในครั้งนี้ ส่วนพระโพธิสัตว์มหาปทุมกุมารคือพระองค์เอง

ท่านบิดาได้เล่าเรื่องเหล่านี้ให้พวกเราฟังด้วยหวังว่าเราจะถือเป็นเนตติ (แบบอย่าง) ในการดำเนินชีวิตไม่สร้างความทุกข์ ความเดือดร้อนแก่ผู้อื่นเพื่อให้สมใจเราเพียงฝ่ายเดียว

เรื่องของกรรมเป็นกิริยาและปฏิกิริยา กรรมมีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกัน ไม่ใช่ตัวใครตัวมัน มนุษย์เราช่วยผลักดันให้คนอื่นทำได้ทั้งกรรมชั่วและกรรมดี ถ้าเราทำกับผู้อื่นอย่างหยาบคายร้ายกาจ สร้างความเจ็บช้ำน้ำใจให้เกิดแก่ผู้อื่นก็เหมือนช่วยผลักดันให้เขามีนิสัยหยาบคายร้ายกาจต่อเราและต่อคนอื่นๆ ด้วย แต่ถ้าเราปฏิบัติต่อคนอื่นอย่างเมตตาปราณี เข้าใจและเห็นใจ ก็เหมือนดังช่วยเสริมสร้างให้เขานั้นมีคุณธรรมเช่นนั้นต่อเราและต่อผู้อื่นด้วยเช่นกัน

เราควรเริ่มต้นสร้างสังคมมนุษยชาติให้ดีงามด้วยการเริ่มต้นที่เราก่อน การสร้างกรรมดีแม้จะมีผลช้าไปบ้าง แต่ก็แน่นอน มั่นคงปลอดภัย ในการนี้เราต้องฝึกฝนตนเองให้ดำเนินอยู่ในทางของนักปราชญ์ ซึ่งทำได้ยาก แต่ก็ทำได้ และมีคนทำได้มามากแล้ว

yengo หรือ buzzcity

นิทานสอนใจ : ช่างไม่เมตตาเอาเสียเลย

นิทานสอนใจ : ช่างไม่เมตตาเอาเสียเลย


ท่านพุทธทาสภิกขุแห่งสวนโมกขพลารามบอกว่า "ช่างไม่เมตตาเสียเลย" อาตมาแปลออกมาตามตัว เขาเล่าว่าในประเทศจีน ในสมัยที่นิกายเซ็น กำลังรุ่งเรืองมาก ใครๆ ก็นิยมนับถือภิกษุในนิกายนี้

มียายแก่คนหนึ่งเป็นอุปัฏฐากของภิกษุรูปหนึ่ง ซึ่งปฏิบัติเซ็นด้วยความศรัทธาอย่างยิ่งเป็นเวลาถึงยี่สิบปี นางได้สร้างกุฏิเล็กๆ หลังหนึ่งที่เหมาะสมอย่างยิ่งให้อยู่ พร้อมกับส่งอาหารให้ทุกวัน นับว่าพระภิกษุรูปนี้ไม่ลำบากในการที่จะปฏิบัติสมาธิภาวนาอะไรเลย แต่ในที่สุดเวลาก็ล่วงมาถึง 20 ปี ยายแก่จึงเกิดเความสงสัยขึ้นมาว่า พระรูปนี้จะได้อะไรเป็นผลสำร็จจากการปฏิบัติบ้างไหม ที่มันจะคุ้มกับข้าวปลาอาหารที่นางส่งเสียให้ตลอด 20 ปี

ดังนั้น เพื่อให้รู้ความจริงในข้อนี้ ยายแก่ก็คิดหาหนทาง ซึ่งในที่สุดก็พบ โดยนางไปขอร้องให้หญิงสาวคนหนึ่งที่มีรูปร่างหน้าตาท่าทางยั่วยวน เพื่อให้ไปหาพระรูปนั้น โดยบอกว่า "ให้ไปที่นั่นแล้วกอดพระองค์นั้น แล้วถามว่าเดี๋ยวนี้เป็นอย่างไรบ้าง" ผู้หญิงคนนั้นก็ทำตามคำพูดอย่างที่หญิงแก่บอก แต่พระรูปดังกล่าวก็ตอบกลับด้วยถ้อยคำที่เป็นกาพย์กลอน ตามธรรมดาของบุคคลที่มีนิสัยชื่นชอบทางคำประพันธ์ว่า

"ต้นไม้แก่ ใบโกร๋นบนยอดผา ฤดูหนาวทั้งคราวลมระดมมา อย่ามัวหาไออุ่นแม่คุณเอย"

ภิกษุรูปนั้นกล่าวเพียงแค่นี้ แล้วไม่ได้พูดอะไรอีก หญิงสาวคนนั้นก็กลับมาบอกยายแก่ เหมือนที่ได้ฟังมา ยายแก่ก็ขึ้นเสียงตะบึงขึ้มาว่า

"คิดดูซิ ฉันเลี้ยงไอ้หมอนั่นมาตั้ง 20 ปีเต็ม มันไม่มีอะไรเลย แม้แต่เพียงการแสดงความเมตตาออกมาสักนิดนึงก็ไม่มี ถึงแม้จะไม่สนองความต้องการกิเลส ก็ควรจะเอ่ยปากเป็นการแสดงความเมตตากรุณา หรือขอบคุณบ้าง นี่แสดงว่าเขาไม่มีคุณธรรมอะไรเลย"

เมื่อเป็นเช่นนี้ยายแก่ ก็ไปที่กุฏิที่ภิกษุรูปนั้นพักอยู่ จากนั้นได้จุดไฟเผากุฏินั้นเสีย และไม่ส่งอาหารให้พระภิกษุรูปนั้นอีกต่อไป

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า คนบางคนย่อมต้องการอะไรที่ตรงกันข้ามกับที่ตัวเราเองนึกฝันก็เป็นได้ ดูอย่างสติปัญญาของคนแก่สิ แกมีแบบแห่งความยึดมั่น ที่แกยึดถืออย่างเคร่งครัด ยิ่งแก่ยิ่งหนังเหนียว ยิ่งหมายความว่า ยิ่งยึดถือมาก ฉะนั้นถ้าจะไปโกรธคนที่มีความคิดอย่างนั้น มีหลักเกณฑ์อย่างนั้น หรือมีความเคยชินอย่างนั้นก็ไม่ได้

ดังนั้นต้องให้อภัย ต้องไม่โกรธเร็วเกินไป หรือว่าเราจะไม่โกรธใครเลยก็จะเป็นเรื่องที่ดี และจะเป็นครูบาอาจารย์ที่มีความสุขที่สุด แล้วจะเป็นครูบาอาจารย์ที่ทำหน้าที่ได้สนุก และดีที่สุดเช่นกัน ฉะนั้นขอให้จำไว้ว่า "คนเรานั้นมีอะไรที่ไม่เหมือนกัน มีอะไรที่ไม่นึกไม่ฝันกันมากมายบนโลกใบนี้"

yengo หรือ buzzcity